Lư hương – bắt nguồn từ đâu?

Lư hương – bắt nguồn từ đâu? 1

Đôi khi mọi người tự hỏi lư hương được bắt nguồn từ đâu? Chúng tôi sẽ nói rõ cho các bạn biết ở dưới đây

Cây hương đá được quan niệm với ý nghĩa đơn thuần là một trụ đá trên có lư hương để du khách thắp hương khi đến thăm. Cột trụ đá đó là một biểu tượng của “trục vũ trụ”, cột nối giữa “trời – đất” giữa ” cõi âm – dương” và cao hơn là ý nghĩa nhân văn – là đồ thờ có tính truyền thống của dân tộc Việt.

Đình làng miền bắc

Về ý nghĩa cột hương đá, trước hết cần biết tới nguồn gốc, phong cách, vai trò, ý nghĩa của các trụ đá đã xuất hiện trong lịch sử. Theo các nhà nghiên cứu mỹ thuật cổ, sự xuất hiện trụ đá ở nước ta có khá sớm, đến nay đã phát hiện nhiều trụ đá mang ý nghĩa đồ thờ ở một số vùng, miền trên toàn quốc.

Tiêu biểu cho loại hình này là cột đá Chùa Giạm (Bắc Ninh), được làm vào năm Bính Dần (1086), cao gần 5m, cầu trúc gồm 2 thớt khối với hình tượng trời tròn đất vuông. Thân trụ tròn có chạm nổi đôi rồng thời Lý đang vươn cao chầu vào viên ngọc toả sáng, thân quấn quanh cột, đuôi ngoắc vào nhau, mào rồng bốc lửa, bờm thành búi, thân tròn uốn khúc hình chữ S. Đây được xem là một trong những điển hình về trụ đá lớn nhất còn tồn tại đến ngày nay… Bước sang thế kỷ XVIII, trụ đá dần được chuyển sang hình thức mới là cây hương đá. Một số cây hương đá phát hiện ở các tỉnh phía bắc (Hưng Yên, Bắc Ninh, Hà Tây, Hà Nội…) phần trên được tạo dáng bốn mái hoặc kiểu hộp đèn (nơi để đèn, nến khi tiến hành tế lễ) – ý nghĩa của cây đèn được nhìn dưới góc độ là nơi truyền tải mối quan hệ giữa con người với thần linh, hoặc là sự biểu hiện của ánh sáng đạo pháp đang tỏa chiếu xuống chúng sinh…

Giai đoạn này, các trụ đá mang tư cách là một cây hương thường gặp được tạo theo hình vuông, thu nhỏ dần từ dưới lên, trên đỉnh cột gắn bát hương, có khi là đài sen cách điệu. Thân cột có các họa tiết chạm trổ khá tinh xảo các đề tài về linh vật, các biểu tượng mang ý nghĩa thiêng liêng, hoa cỏ cách điệu; hoặc bốn mặt đóng trong khung viền (lạc khoản) bao quanh và trong khung viền đó khắc các dòng chữ ghi ý nghĩa về sự tích liên quan, tên người công đức, niên đại tạo dựng.v.v… Một số nhà nghiên cứu còn liên tưởng, nghĩ tới các trụ đá – cây hương đá của người Việt ít nhiều có tính tương đồng về tính chất Linga – văn hoá Chàm (Linga – yoni), nó có tính thiêng liêng, mang một uy lực to lớn, luôn đem lại hạnh phúc cho muôn người.

Do chịu ảnh hưởng của Phật giáo, đồng thời có tác động của Nho giáo và văn hoá Trung Hoa nên những trụ đá của người Việt được nghệ thuật hoá, biểu hiện dưới một dạng khác, nó không còn giữ vị trí trung tâm như bàn thờ Chăm, nhưng vẫn đầy tính linh thiêng và mang đủ ý nghĩa của trục vũ trụ.. Và khi đánh giá vai trò của cột đá – cây hương đá trong văn hoá tín ngưỡng của dân tộc, một số nhà nghiên cứu nhất trí với nhau trong ý nghĩa chung là ” Nó đóng vai trò là một trục vũ trụ – chiếc cột nối giữa tầng dưới và tầng trên – cũng có nghĩa nó có sức linh để chuyển sinh khí qua các tầng thế giới”.

Cây hương đá tại đàn tế Lĩnh Nam phong công – Nguyễn Quỳnh được đặt phía trước cách chân nền móng đàn tế khoảng 1m; hình vuông, có cạnh 23cm x 30cm; mặt chính chạm nổi 2 chữ “Phụng sự”; phía sau một dòng kiểu chữ triện, khắc chìm trong lòng một lạc khoản; bệ cột đá tạo 2 cấp; cao 1,40m; đỉnh cột kiểu bệ đỡ trên có lư hương. Theo niên đại ra đời của đàn tế thì nó có cách ngày nay trên 200 năm, cũng có thể muộn hơn khi mà đàn tế đã được đưa vào sử dụng. Cây hương đá này không lớn, dáng đươc tạo đơn giản, hoạ tiết không cầu kỳ, các đường viền của lạc khoản cùng các dòng chữ được chạm khắc rõ, bố cục cân đối và vị trí đặt hợp lý trong góc nhìn tâm linh và cũng như tổng mặt bằng chung của khu vực đàn tế.

Cũng như nhiều cây hương đá được phát hiện trên một số địa điểm khác, vượt qua ý nghĩa giản đơn là một trụ đá gắn lư hương để du khách thắp hương khi đến tham quan, cây hương đá tại đàn tế Lĩnh Nam phong công – Nguyễn Quỳnh luôn mang ý nghĩa và vai trò là một trong những đồ thờ cổ truyền của người dân Việt. Như vậy, nhìn chung có thể hiểu rằng đồ thờ là sự kết tụ tinh hoa từ bàn tay, khối óc của tổ tiên, được hình thành từ tư duy dân giã nhằm phản ánh một ý niệm thuộc về ước vọng, một trong những chứng cứ cụ thể nói lên diễn trình phát triển của nghệ thuật tạo hình của dân tộc Việt.

Nó được ví như giấy “thông hành” để tầng dưới tiếp cận với tầng trên, hướng tâm con người đi tới điều chân – thiện – mỹ ….góp phần giúp con người vượt qua được những suy nghĩ yếu hèn; ngoài ra bản thân nó còn ẩn chứa lượng thông tin, những quan niệm, phong tục tín ngưỡng, các thời kỳ lịch sử của địa phương, của dân tộc. Mặc dù loại hình đồ thờ dưới dạng là cây hương đá ở Hà Tĩnh phát hiện chưa nhiều nhưng Cây hương đá tại đàn tế Lĩnh Nam phong công – Nguyễn Quỳnh ở di tích Đại thi hào Nguyễn Du được xếp vào một trong các loại hình đồ thờ tiêu biểu ở Hà Tĩnh bởi nó đóng vai trò quan trọng trong tín ngưỡng – sự linh thiêng, ý nghĩa thánh thiện, tính nhân văn cao cả của truyền thống văn hoá dân tộc Việt.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

0985.372.030